TCMB'den Karahan: Ödemelerin sonraki adımı ajan tabanlı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Hatice Karahan, 5-7 Ekim tarihlerinde İstanbul Maslak'ta düzenlenen Istanbul Fintech Week 2026'nın ana zirvesinde 6 Ekim'de açılış konuşmasını yaptı. "Akıllı, Gömülü ve Tokenize" temasıyla düzenlenen etkinlikte Karahan, ödemelerin geleceğinin hız ve güvenliğin ötesinde "daha akıllı" ödemeler olduğunu vurguladı. Karahan'a göre ödemelerdeki bir sonraki gelişme yapay zekânın kullanımı ve bu durum, ödemelerin tarihsel yolculuğunu ajan tabanlı ödemelere doğru taşıyor.

Karahan konuşmasında akıllı ödemelerin bugün anlık ödeme altyapıları etrafında geliştiğine dikkat çekti. Ödemelerin giderek önceden tanımlanmış koşullara bağlı olarak gerçekleştiğini, dijital kimlikler ve dijital varlıklarla etkileşime girdiğini anlattı. Ajan tabanlı ödemelerin, ödemeyle ilgili süreçleri koordine etmede fırsatlar sunduğunu ama aynı zamanda yeni zorluklar da getirdiğini belirtti. Merkez bankalarının görevini ise bu yeniliklerin açıkça tanımlanmış yetkiler ve güvene dayalı bir mutabakat içinde gelişmesini sağlamak olarak tanımladı.

Bugün bir ödeme, kullanıcının bir düğmeye basmasıyla gerçekleşiyor. Ajan tabanlı modelde ise kullanıcı bir yapay zekâ ajanına yetki ve sınırlar tanımlıyor; ajan bu sınırlar içinde ödemeyi kendisi yapıyor. Örneğin bir ajan, belirlenen bütçe içinde en uygun uçak biletini bulup satın alabilir, faturaları vadesinde ödeyebilir ya da stok azaldığında tedarikçiye sipariş verip ödemeyi tamamlayabilir. Bu hafta TikTok'un yapay zekâ alışveriş asistanı ve tek tıkla ödeme özelliğini "ajan tabanlı ticaret" başlığıyla duyurması, aynı eğilimin ticaret tarafındaki karşılığı.

Türkiye, ajan tabanlı ödemeler için güçlü bir altyapıya sahip. TCMB'nin işlettiği FAST anlık ödeme sistemi, banka hesapları arasında 7/24 saniyeler içinde transfer yapılmasını sağlıyor ve kullanım hacmi her yıl rekor kırıyor. Karekod ile ödeme standardı ve açık bankacılık düzenlemeleri de ajanların bankacılık hizmetlerine güvenli biçimde bağlanabileceği bir zemin oluşturuyor. Karahan'ın vurguladığı "tanımlı yetki" ilkesi bu noktada kritik: bir ajanın kimin adına, hangi sınırlar içinde ödeme yapabileceğinin açıkça belirlenmesi, dolandırıcılık ve hatalı işlem risklerine karşı ilk savunma hattı.

Ajan tabanlı ödemelerin yaygınlaşması için kimlik doğrulama, yetkilendirme, sorumluluk paylaşımı ve uyuşmazlık çözümü gibi konularda düzenleyici çerçevenin netleşmesi gerekiyor. Bir ajan hatalı bir ödeme yaptığında sorumluluğun kullanıcıda mı, ajanı geliştiren şirkette mi yoksa bankada mı olduğu, dünya genelinde henüz tam cevaplanmamış bir soru. Karahan'ın açıklamaları, TCMB'nin bu alanı yakından izlediğini ve yeniliğin güvenli bir çerçevede ilerlemesini önceliklendirdiğini gösteriyor.

Istanbul Fintech Week, üç gün boyunca beş paralel zirveden oluştu: sürdürülebilir finans, ödemeler, finansta yapay zekâ, dijital bankacılık ve dijital varlıklar. Etkinliğin "Akıllı, Gömülü ve Tokenize" teması, finans hizmetlerinin ayrı bir uygulama olmaktan çıkıp alışveriş, ulaşım ya da muhasebe gibi başka hizmetlerin içine gömüldüğü ve varlıkların dijital tokenlara dönüştüğü bir geleceği işaret ediyor. Karahan'ın konuşması, bu tartışmanın düzenleyici tarafını temsil etti.

Müşterinizin yerine alışveriş yapan bir yapay zekâ ajanı, yakın gelecekte sitenizin en önemli ziyaretçilerinden biri olabilir. Hazırlık için:

• Ödeme altyapınızı güncel tutun. FAST, karekod ve açık bankacılık uyumlu ödeme seçenekleri, ajanların kolayca kullanabileceği kanallar.
• Fiyat, stok ve teslimat bilgisini net yayınlayın. Ajanlar karar verirken bu verileri okuyor; eksik ya da tutarsız bilgi siparişi kaçırır.
• Otomatik ödeme süreçlerinizi gözden geçirin. Tedarikçi ve fatura ödemelerinde yetki sınırları tanımlı otomasyonlar, hem zaman kazandırıyor hem hata riskini azaltıyor.