Yıllık enflasyon 57 ay sonra yüzde 30'un altında

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), eylül ayı tüketici fiyat endeksini (TÜFE) açıkladı. Fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 1,84 arttı; yıllık enflasyon ise yüzde 29,73 oldu. Ağustosta yıllık oran yüzde 31,51'di. Böylece yıllık enflasyon, Kasım 2021'den bu yana, yani 57 ay sonra ilk kez yüzde 30'un altına geriledi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de değerlendirmesinde bu eşiğe dikkat çekti ve dezenflasyon sürecinin devam ettiğini vurguladı.

Piyasanın beklentisi yıllık bazda yüzde 30,16 civarındaydı; gerçekleşen rakam beklentinin bir miktar altında kaldı. Üretici tarafında ise yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) eylülde aylık yüzde 2,07 artarken yıllık artış yüzde 27,38 oldu. Kira artışlarında üst sınırı belirleyen 12 aylık TÜFE ortalaması da yüzde 31,49 olarak hesaplandı. Bu oran, eylülde yenilenen konut ve iş yeri kira sözleşmelerinde uygulanabilecek en yüksek artışı gösteriyor.

TÜFE, hanelerin satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçen endeks; günlük dilde enflasyon denince bu kastediliyor. Yİ-ÜFE ise üreticilerin ürünlerini sattığı fiyatların değişimini ölçüyor; hammadde, enerji ve ara malı maliyetlerindeki baskıyı daha erken gösterdiği için tüketici fiyatlarının öncü göstergesi sayılıyor. 12 aylık ortalama, son 12 ayın yıllık değişimlerinin ortalaması; tek bir ayın dalgalanmasından etkilenmediği için kira gibi sözleşmelerde referans alınıyor. Bu yüzden yıllık enflasyon yüzde 30'un altına inse de kira sınırı bir süre daha onun üstünde kalıyor.

Yüzde 30 eşiği teknik olarak sihirli bir sayı değil ama psikolojik bir dönüm noktası. Yıllık enflasyonun düşmesi, fiyatlama, ücret pazarlığı ve kredi faizleri gibi kararların zemini olan beklentileri etkiliyor. Merkez Bankası'nın faiz kararlarında da en çok bakılan veri bu. Bununla birlikte aylık yüzde 1,84, yıllıklandırıldığında hâlâ yüksek bir hız; yani fiyatlar artmaya devam ediyor, yalnızca daha yavaş artıyor. Üretici fiyatlarının aylık artışının tüketici fiyatlarının üzerinde kalması da maliyet baskısının tamamen geçmediğini gösteriyor.

Kiracılar ve ev sahipleri, eylülde yenilenen sözleşmelerde yüzde 31,49'luk sınırla karşılaşıyor. Esnaf ve küçük işletmeler için kira genellikle en büyük sabit giderlerden biri; bu oranın yıllık enflasyonun üzerinde kalması bütçeyi zorlamaya devam ediyor. Ücret tarafında ise enflasyonun gerilemesi, yılsonu zam pazarlıklarında beklentilerin aşağı çekilmesine yol açabilir. Kredi kullanan işletmeler için asıl soru, düşüşün faiz indirimlerine ne hızla yansıyacağı.

Ekim enflasyonu kasımın ilk iş gününde açıklanacak. Merkez Bankası'nın faiz kararı ve yılsonu enflasyon tahminleri, bu düşüşün kalıcı olup olmadığına dair en net işaretleri verecek. Enerji fiyatları ve kur hareketleri ise önümüzdeki aylarda tabloyu değiştirebilecek iki ana risk.

Yıllık enflasyon 2022 sonbaharında yüzde 85'in üzerine çıkarak son yirmi yılın zirvesini görmüştü. 2024 ortasında yeniden yüzde 75 civarına tırmanan oran, sıkı para politikasıyla birlikte kademeli olarak geriledi. Bugünkü yüzde 29,73, zirveden bakıldığında büyük bir düşüş; ancak Merkez Bankası'nın orta vadeli hedefi olan yüzde 5'in hâlâ çok üzerinde. Bu yüzden ekonomistler, yüzde 30'un altına inişi sürecin sonu değil, yeni ve daha zor bir aşamanın başlangıcı olarak yorumluyor: kalan enflasyonun büyük kısmı hizmetler ve kira gibi yavaş değişen kalemlerde.

Enflasyonun yavaşlaması, fiyat kararlarını daha uzun vadeli planlamaya imkân tanıyor. Bu ay şunlara bakmaya değer:

• Fiyat listeni üç ayda bir gözden geçir. Aylık zam yerine çeyreklik güncellemeye geçmek, müşteriye öngörülebilirlik sunar ve fiyat değişikliğinin yarattığı kaybı azaltır.
• Kira sözleşmeni takvime işle. Yenileme tarihin yaklaşıyorsa yüzde 31,49 sınırını bil ve pazarlığa hazırlıklı gir.
• Maliyet kalemlerini ayır. Üretici fiyatları hâlâ hızlı arttığı için tedarikçi zamlarını ayrı izle; marjın nereden eridiğini görürsün.
• Dijital kanalları ucuz büyüme aracı olarak kullan. Sabit giderler artarken, sitenin ve Google profilinin getirdiği müşterinin maliyeti çoğu reklam kanalından düşük kalır.