Yapay zekâ ve çip hisseleri dört günde 1 trilyon dolar kaybetti

Ekimin ikinci haftası yapay zekâ hisseleri için sert geçti. Dünyanın en değerli 20 yapay zekâ ve yarı iletken şirketinin toplam piyasa değeri dört işlem gününde 1 trilyon doların üzerinde eridi. Satış Asya'da başladı, ABD ve Avrupa'ya yayıldı. Perşembe günü Güney Kore'de SK Hynix yüzde 10'dan fazla, Samsung Electronics yüzde 8,7 düştü. Japonya'da test ekipmanı üreticisi Advantest yaklaşık yüzde 14 değer kaybetti. Avrupa'da çip üretim makinelerinin tek tedarikçisi ASML yüzde 6,6 geriledi.

En büyük kayıp Nvidia'da yaşandı. Hisse dört seansta yüzde 5,3 düştü; bu, yaklaşık 291 milyar dolarlık değer demek. SK Hynix yaklaşık 244 milyar, Samsung yaklaşık 237 milyar dolar kaybetti. Samsung, SK Hynix ve Micron'dan oluşan bellek üçlüsü toplam kaybın yüzde 40'ını tek başına üstlendi. Philadelphia Yarı İletken Endeksi altı seansta yaklaşık yüzde 10 geriledi; bu, Mayıs 2025'ten bu yana en uzun düşüş serisi. iShares Yarı İletken fonu (SOXX) art arda sekizinci gün düştü ve toplam kaybı yüzde 12,7'ye ulaştı.

Üç gerekçe öne çıkıyor. Birincisi faiz. ABD'de eylül enflasyonu beklentinin üzerinde, yüzde 3,7 geldi. Piyasa, Fed'in eylüldeki artıştan sonra ekimde bir artış daha yapabileceğini fiyatlamaya başladı. Yüksek faiz, gelecekteki kârı bugüne indirgerken daha fazla iskonto demek. Değerlemesi gelecek büyümeye dayanan şirketler bundan en çok etkilenir. İkincisi finansman. Yapay zekâ veri merkezleri giderek daha çok borçla kuruluyor. Faiz yükseldikçe bu yatırımların maliyeti artıyor ve geri dönüşü sorgulanıyor. Üçüncüsü rekabet. Çinli bellek üreticilerinin kapasite artışı, bellek fiyatlarının ileride baskı altında kalabileceği endişesini büyüttü.

Piyasa değeri, hisse fiyatıyla toplam hisse sayısının çarpımı; şirketin borsadaki toplam fiyatı. İskonto oranı, gelecekte kazanılacak paranın bugünkü karşılığını hesaplarken kullanılan oran. Faiz yükseldiğinde bu oran da yükselir ve yarın gelecek kâr bugün daha az değerli görünür. Yapay zekâ şirketlerinin değerlemesi büyük ölçüde birkaç yıl sonrasının kârına dayandığı için faize karşı en hassas grup bunlar. Bellek döngüsü ise DRAM ve NAND fiyatlarının arz ve talebe göre sert iniş çıkış yaşamasını anlatıyor; bellek hisseleri bu yüzden çip sektörünün en oynak kısmı.

İlk etki yatırım fonları ve bireysel yatırımcılar üzerinde. Ancak dalga daha geniş. Uluslararası Para Fonu (IMF) aynı hafta yayımladığı finansal istikrar raporunda yapay zekâ kaynaklı bir düzeltmenin küresel sonuçları olabileceği uyarısını yaptı. TSMC'nin güçlü bilançosu ve yükselen dördüncü çeyrek beklentisi bile hisseyi düşüşten kurtarmadı. UBS ise hareketi yapay zekâ yatırımlarının çöküşü olarak görmüyor; beklentilerin yeniden ayarlanması olarak yorumluyor. Şirketlerin yapay zekâ harcama planları şimdilik değişmiş değil.

Yarı iletken endeksinin en uzun düşüş serisi en son Mayıs 2025'te yaşanmıştı. O dönemde de satış faiz ve ticaret kaygılarıyla başlamış, birkaç ay içinde yerini yeni zirvelere bırakmıştı. Bu kez fark, yatırımların ölçeğinde. Büyük teknoloji şirketlerinin yıllık yapay zekâ harcaması yüz milyarlarca dolara ulaştı ve bunun giderek artan kısmı borçla finanse ediliyor. Bu yüzden faizdeki her yükseliş, sadece değerlemeyi değil, yatırımın kendisini de pahalılaştırıyor. Öte yandan talep tarafında bir kırılma işareti yok: TSMC aynı hafta rekor kâr açıkladı ve dördüncü çeyrek için daha yüksek gelir öngördü. Piyasa şu an talebi değil, bu talebin finansman faturasını sorguluyor.

Gözler 27-28 Ekim'deki Fed toplantısında. Bir faiz artışı daha gelirse yapay zekâ hisselerinde baskı sürebilir. Ekim sonunda büyük teknoloji şirketlerinin üçüncü çeyrek bilançoları da açıklanacak. Microsoft, Alphabet, Amazon ve Meta'nın yatırım harcaması rehberleri, çip talebinin sürüp sürmeyeceğini gösteren en net sinyal olacak.

Borsadaki düşüş, kullandığın yapay zekâ araçlarının yarın kapanacağı anlamına gelmiyor. Ama maliyet ve tedarik tarafında dikkat gerektiriyor:

• Tek araca bağımlı kalma. İş akışını iki farklı model sağlayıcısıyla çalışacak şekilde kur; fiyat değişirse geçiş kolay olsun.
• Yıllık taahhüdü dikkatle imzala. Fiyatlar yeniden ayarlanırken uzun sözleşme yerine aylık plan esneklik sağlar.
• Donanım alımını zamanla. Bellek fiyatları dalgalı; sunucu ve bilgisayar alımını acil değilse bir çeyrek izleyerek yap.
• Yatırımcıysan dağılımı kontrol et. Portföyündeki teknoloji ağırlığını bilinçli bir oranda tut.