IMF uyardı: Yapay zekâ düzeltmesinin sonuçları küresel olabilir

Uluslararası Para Fonu (IMF), 13 Ekim'de Bangkok'taki yıllık toplantılar sırasında Ekim 2026 Küresel Finansal İstikrar Raporu'nu yayımladı. Raporda üç risk öne çıkıyor: yapay zekâ bağlantılı hisse ve kredilerde bir düzeltme, devlet tahvili faizlerinde sert bir yükseliş ve siber saldırılar. IMF bu üçlüyü finansal koşulların aniden sıkılaşmasını ve piyasa çalkantısını tetikleyebilecek yakın vadeli adaylar olarak tanımlıyor. Rapora göre yapay zekâ yatırımlarının ya da kârlılığının beklenenden zayıf ve kısa ömürlü çıkması böyle bir düzeltmeyi başlatabilir.

IMF yetkilisi Athanasios Vamvakidis'in sözleri raporun özü gibi: "Dünyanın geri kalanının ABD varlıklarına, özellikle yapay zekâya maruziyeti tarihin en yüksek seviyesinde." İkincil haberlere göre IMF, kamuya açıklanmış 14 büyük yapay zekâ anlaşmasını inceledi. Bu anlaşmalarda yaklaşık 300 milyar dolar öz sermaye ve 650 milyar dolar borç, karşılığında da yaklaşık 1,4 trilyon dolarlık gelecek gelir taahhüdü bulunuyor. Aynı hafta yayımlanan Dünya Ekonomik Görünümü ise 2026 küresel büyüme tahminini yüzde 3,0'dan yüzde 3,1'e çıkardı. Yapay zekâ altyapı yatırımları, Orta Doğu'daki savaşın yükselttiği petrol fiyatlarının etkisini dengeledi.

Raporun dikkat çektiği mekanizmaya döngüsel finansman deniyor. Bir çip ya da bulut şirketi, kendi müşterisi olan bir yapay zekâ laboratuvarına yatırım yapıyor. Laboratuvar bu parayla aynı şirketten çip ya da bulut kapasitesi satın alıyor. Kâğıt üzerinde iki tarafın geliri de büyüyor. Ancak zincirdeki bir halka zayıflarsa, örneğin laboratuvarın gelir beklentisi düşerse, hem değerleme hem de bu yatırımlara bağlı borcun değeri birlikte erir. IMF bunu tamamlanmış bir olay olarak değil, stresin yayılabileceği bir yol olarak tarif ediyor.

Uyarı yalnızca ABD'yi ilgilendirmiyor. Yabancı yatırımcılar ve emeklilik fonları ABD teknoloji hisselerine hiç olmadığı kadar ağırlık vermiş durumda. Bir düzeltme bu fonların değerini düşürür ve gelişmekte olan ülkelerden de sermaye çıkışına yol açabilir. Türkiye gibi dış finansmana ihtiyaç duyan ekonomiler için küresel risk iştahındaki her daralma, kur ve borçlanma maliyeti üzerinden hissedilir. Raporun yayımlandığı hafta çip hisselerinin dört günde 1 trilyon dolar kaybetmesi, uyarının ne kadar güncel olduğunu da gösterdi.

Raporun yapay zekâ dışındaki iki başlığı da birbirine bağlı. Devlet tahvili faizlerinde sert yükseliş riski, birçok ülkenin pandemi ve savaş döneminde biriktirdiği yüksek borçtan kaynaklanıyor. Faizler yükseldikçe hem devletlerin hem de yapay zekâ yatırımı için borçlanan şirketlerin finansman maliyeti artıyor. Siber saldırılar ise finans sisteminin giderek aynı birkaç bulut ve yazılım sağlayıcısına bağımlı hâle gelmesiyle büyüyen bir risk. IMF, büyük bir saldırının ödeme sistemlerini aksatıp güven kaybını hızla yayabileceğini vurguluyor. Üç risk aynı anda gerçekleşirse etkiler birbirini büyütebilir; raporun asıl uyarısı bu.

IMF somut bir politika önerisinden çok izleme çağrısı yapıyor: düzenleyicilerin yapay zekâ yatırımlarına bağlı borcu ve banka dışı finansmanı daha yakından takip etmesini istiyor. Yatırımcıların ekim sonundaki büyük teknoloji bilançolarında yatırım harcamasının gelirle ne kadar karşılandığına bakması bekleniyor.

IMF'nin uyarısı yapay zekânın faydasız olduğunu söylemiyor; finansmanının kırılgan olabileceğini söylüyor. Pratik çıkarımlar:

• Aracın arkasındaki şirkete bak. İşini kurduğun bir yapay zekâ girişimi ani bir fon kuruluğuna girerse hizmet kesilebilir; verini dışa aktarabildiğinden emin ol.
• Kur riskini planla. Küresel sıkılaşma dolar/TL üzerinden bütçeni etkiler; dolar bazlı abonelikleri yıllık bütçede ayrı satır olarak izle.
• Kazancı ölç. Yapay zekâ harcamasının sana getirdiği zaman ya da satış kazancını rakamla takip et; heves değil getiri karar versin.