Çin'in yapay zekâ hisseleri dört ayda yüzde 40 eridi

Reuters'ın 26 Ekim tarihli haberine göre Şanghay'daki teknoloji odaklı STAR pazarının en büyük 50 şirketini kapsayan STAR 50 endeksi, dört aydan kısa sürede yüzde 40 geriledi. Endeks 26 Ekim'i bir önceki seansa göre yüzde 2,23 düşüşle 1.315,50 puandan kapattı. Kayıp yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerine denk geliyor. Daha geniş CSI 300 endeksi de haziran zirvesinden yaklaşık yüzde 20 aşağıda. Fon yöneticisi Dong Baozhen, şu an izledikleri şeyin balonun patlaması olduğunu söyledi.

Düşüşün simgesi haline gelen iki şirket var. İnsansı robot üreticisi Unitree, ağustostaki halka arzında bireysel yatırımcılardan arzın yaklaşık 8 bin katı talep görmüştü; hisseleri işlem görmeye başladığından bu yana neredeyse yarı yarıya düştü. Bellek çipi üreticisi CXMT ise son bir ayda piyasa değerinin dörtte birinden fazlasını kaybetti. Buna rağmen STAR 50 hâlâ son 12 aylık kârının yaklaşık 100 katından işlem görüyor. Bu oran zirvede 250'ye yaklaşmıştı; Nasdaq 100'de ise yaklaşık 30.

Unitree örneği, yapay zekâ ve robotik heyecanının bireysel yatırımcıyı nasıl etkilediğini gösteriyor: Halka arzdaki rekor talep, hisse işlem görmeye başladıktan sonra hızla tersine döndü. Çin'de bireysel yatırımcıların borsadaki payı yüksek olduğu için bu tür dalgalanmalar ABD'ye göre daha sert yaşanabiliyor.

Tek bir tetikleyici yok. Yatırımcılar şişkin değerlemeleri, vergi yükünü ve ABD ile başka ülkelerin Çin yapımı ekipmanı veri merkezlerinden yasaklayabileceği kaygısını öne çıkarıyor. Düzenleyicilerin kredili hisse alımını (marjin işlemleri) sınırlaması da baskıyı artırdı. Bazı kaynaklar endeksin zirvesini temmuz, CSI 300'ünkünü haziran olarak veriyor. "Balon patladı" yorumu ise piyasada kesinleşmiş bir yargı değil, Reuters'ın aktardığı bir değerlendirme.

ABD'nin Pax Silica adlı ittifakı ile Çin'in 28 kurucu üyeli WAICO girişimi arasındaki rekabet de yatırımcıların teknoloji ihracatı kısıtlamalarına dair kaygısını artırıyor. AP'nin haberine göre iki blok, ülkeleri taraf seçmeye zorluyor.

F/K oranı (fiyat/kazanç), hisse fiyatının hisse başına yıllık kâra bölünmesidir; yatırımcının bir liralık kâr için kaç lira ödediğini gösterir. 100'lük bir F/K, bugünkü kârla yatırımın kendini 100 yılda geri ödeyeceği anlamına gelir; yatırımcı gelecekte çok hızlı büyüme bekliyordur. Marjin işlemi, yatırımcının aracı kurumdan borç alarak hisse almasıdır. Fiyatlar düşünce teminat tamamlama çağrıları satışları hızlandırabilir.

Çin'deki düşüş, küresel yapay zekâ yatırımları için bir uyarı olarak okunuyor. Aynı hafta Apollo'nun baş ekonomisti Torsten Slok yapay zekânın teknoloji dışında henüz finansal getiri sağlamadığını söyledi; Musk ise borç piyasalarının gelirsiz yapay zekâ şirketlerine kapandığını yazdı. Öte yandan Hurun Çin Zenginler Listesi'nde DeepSeek kurucusu Liang Wenfeng 41,7 milyar dolarla yedinci sıraya girdi; Hurun, DeepSeek'in piyasa değerini 50 milyar doların üzerinde tahmin ediyor. Yani düşüş, yapay zekâ ilgisinin bittiği değil, fiyatın gerçek kazançla yeniden buluşmaya zorlandığı anlamına geliyor.

Bu bir yatırım tavsiyesi değil; ama yapay zekâ dalgasının nasıl dalgalandığını anlamak, iş kararların için de faydalı.

• Heyecanla gerçeği ayır. Bir teknolojinin hisselerinin düşmesi, o teknolojinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Araçları değerleme haberlerine göre değil, sana kazandırdıklarına göre seç.
• Tedarikçi riskini düşün. Değeri hızla düşen şirketler maliyet kısabilir; kritik bir hizmeti tek bir küçük sağlayıcıya bağlama.
• Kendi "F/K"nı hesapla. Her yapay zekâ harcaması için "bu kaç ayda kendini öder" sorusunu sor ve yazılı tut.