# Büyük dil modelleri (LLM) nedir, nasıl çalışır? — QANATONE > LLM'ler, milyarlarca parametreye sahip, internet ölçeğindeki metinle eğitilmiş olasılıksal modellerdir. Kelime tahmini oyunu — ölçek bu… Kaynak: https://www.qanatone.com/nedir/buyuk-dil-modelleri-nedir/ --- [Nedir](https://www.qanatone.com/nedir/) # Büyük dil modelleri (LLM) nedir, nasıl çalışır? 12 Eyl 2026 6 dk okuma Temel Kavram · LLM LLM'ler, milyarlarca parametreye sahip, internet ölçeğindeki metinle eğitilmiş olasılıksal modellerdir. Kelime tahmini oyunu — ölçek bu yetenekleri kazandırır. ## Ne işe yarar? Bir LLM, verilen bir metin parçasına (prompt) en olası devamı üretir. Bu basit görünebilir; ancak yeterince büyük model ve veriyle, kod yazma, çeviri, özetleme, mantık, hatta araç kullanma gibi karmaşık görevlerde insan seviyesine yakın performans gösterirler. ## Mimari: Transformer Transformer (Vaswani et al., 2017), dizi modellemesinde RNN/LSTM'lerin sıralı işleme darboğazını kırdı. **Self-attention** mekanizması, her token'ın bağlamdaki diğer her token ile ilişkisini paralelleştirerek hesaplar. Bu sayede binlerce GPU'da ölçeklenebilir eğitim mümkün oldu. ## Eğitim aşamaları **Ön-eğitim (Pre-training):** Trilyon tokenlık ham metinde maske olmayan dil modellemesi — dilin istatistiksel yapısını, dünya bilgisini ve mantık kalıplarını öğrenir. Maliyet: milyonlarca GPU-saat. **İnce ayar (Fine-tuning) / RLHF:** İnsan geri bildirimli pekiştirmeli öğrenme ile model, talimat takibi, güvenlik ve faydalılık için hizalanır. Bu aşama modelin "kişiliğini" ve güvenliğini belirler. ## Sınırlar ve riskler LLM'ler **bilgi depoları değil, rasyonel tahmin motorlarıdır** . Halüsinasyon (yapma bilgi), eğitim verisindeki önyargılar, güncel olmama ve maliyet sorunları vardır. RAG (Retrieval-Augmented Generation) ve araç kullanımı bu sınırları kısmen aşar. ## Diğer yazılar [Mimari · RAG ### RAG nedir? Yapay zekâya kendi belgelerini okutmak 12 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/rag-nedir/)[Temel Kavram · Yapay Zeka ### Yapay zeka nedir, nasıl çalışır? 12 Eyl 2026 · 5 dk](https://www.qanatone.com/nedir/yapay-zeka-nedir/)[QANATONE · Marka ### QANAT nedir? Adımızın arkasındaki su kanalı 23 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/qanat-nedir/)[Uygulama · AI Agent ### AI agent (yapay zekâ ajanı) nedir? 15 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/ai-agent-nedir/)[Web · Çerez ### Çerez (cookie) nedir? Web sitelerinde çerez ve KVKK 15 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/cerez-nedir/)[Temel Kavram · Context Window ### Context window (bağlam penceresi) nedir? 15 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/context-window-nedir/)[İşletme · Dijitalleşme ### Dijitalleşme ne demek? Dijital dönüşümle farkı 15 Eyl 2026 · 1 dk](https://www.qanatone.com/nedir/dijitallesme-ne-demek/)[Mimari · Embedding ### Embedding nedir? Anlamı sayıya çevirmek 15 Eyl 2026 · 2 dk](https://www.qanatone.com/nedir/embedding-nedir/)